Effecten van marihuana op de hersenen: van THC tot CBD

Het gebruik van marihuana, zowel recreatief als medicinaal, is met de legalisering in veel landen toegenomen, en daarmee ook de vragen over hoe cannabis je hersenen beïnvloedt: klopt het dat marihuana slecht is voor je hersenen? En waarom wordt vaak gezegd dat CBD bloemen een milder effect hebben?

In dit artikel nemen we de belangrijkste effecten van marihuana op de hersenen door: hoe THC werkt, wat er met de neurotransmitters gebeurt, waarom de munchies optreden, of cannabis paranoia veroorzaakt en welke rol CBD speelt. Daarnaast bekijken we samen met psycholoog en onderzoeker Alberto Sainz, PhD of cannabis ons socialer maakt en hoe het gebruik van marihuana invloed heeft op empathie en op de manier waarop we met anderen omgaan.

Hoe werkt marihuana (THC) in de hersenen?

Van alle stoffen in cannabis is de stof die de hersenen het meest beïnvloedt tetrahydrocannabinol (THC), verantwoordelijk voor de "high", de euforie of de veranderde waarneming die marihuanagebruik teweegbrengt.

De marihuana die 30 jaar geleden werd gebruikt, had een THC-gehalte van ongeveer 4 %. Na jaren van genetische verbetering vind je tegenwoordig vaak soorten met meer dan 30 % THC: in amper drie decennia is de sterkte vele malen toegenomen. De marihuana van nu is dus niet meer dezelfde die de Beatles rookten, maar veel sterker — en dat verklaart een groot deel van de effecten op de hersenen.

THC werkt in op het endocannabinoïde systeem van de hersenen, een netwerk van receptoren verspreid door de hersenen die helpen om je stemming, geheugen, eetlust en waarneming te reguleren [1]. Door ze te activeren verstoort THC de normale werking van de hersenen en daardoor verandert hoe we ons voelen, hoe we onze omgeving waarnemen en zelfs hoe we ons gedragen.

Effecten van marihuana op de hersenen

Waarom beïnvloedt marihuana elk brein anders?

De effecten van THC op de hersenen zijn erg variabel: ze hangen af van de dosis, de consumptiemethode en individuele factoren zoals tolerantie of leeftijd. Dezelfde hoeveelheid kan bij de ene persoon heel anders aanvoelen dan bij de andere.

Het brein in ontwikkeling: waarom marihuana meer effect heeft op kinderen en jongeren

Het brein is pas rond het 25e jaar volledig uitgerijpt, en het laatste gebied dat zich ontwikkelt is de prefrontale cortex, verantwoordelijk voor impulsbeheersing, planning en besluitvorming. Gedurende die hele fase werkt het endocannabinoïde systeem zelf als een "dirigent" die de vorming van verbindingen tussen neuronen aanstuurt.

Wanneer je marihuana met een hoog THC-gehalte gebruikt terwijl je brein nog in opbouw is, verstoor je de natuurlijke rijpingsprocessen van de hersenen waarbij het endocannabinoïde systeem betrokken is. Daarom wordt vroeg en frequent cannabisgebruik tijdens de adolescentie in verband gebracht met een grotere impact op het geheugen, het leren en de aandacht, en, bij kwetsbare personen, met een hoger risico op psychische problemen bij intensief gebruik [2][3]. Dat is de reden waarom cannabisproducten — ook de legale CBD — alleen voor volwassenen vanaf 18 jaar zijn: een brein in ontwikkeling is veel gevoeliger voor de effecten van THC en cannabinoïden.

Specifiek bij volwassenen verstoren cannabis en zijn bestanddelen vooral het evenwicht van de neurotransmitters, de chemische boodschappers waarmee de neuronen communiceren. Laten we zien hoe.

Hoe cannabisgebruik de neurotransmitters in de hersenen beïnvloedt

THC zorgt voor de afgifte van dopamine [4], de neurotransmitter van plezier en beloning — een van de moleculen van geluk —, vandaar het gevoel van voldoening. Het verandert ook de serotonine (stemming) en het GABA (sedatie en ontspanning), en wijzigt de activiteit van de visuele en auditieve cortex [5], waardoor de waarneming van tijd, geluid en kleur verandert.

CBD werkt ook in op deze zelfde neurotransmitters in de hersenen, maar op een heel andere manier: omdat het niet psychoactief is, veroorzaakt het niet de "high" van THC en in plaats van te overstimuleren brengt het de hersenactiviteit eerder in evenwicht en kalmeert het.

De munchies: hoe THC de eetlust in de hersenen aanwakkert

THC wordt al eeuwenlang gebruikt om de eetlust te stimuleren [6]. De munchies — de plotselinge honger na cannabisgebruik — ontstaan door de versterking van smaak en reuk [7] en door de verstoring van het aan dopamine gekoppelde systeem dat de eetlust regelt, wat uiteindelijk de voedselinname verhoogt [8]. We werken dit verder uit in waarom cannabis honger geeft.

Paranoia: hoe THC de amygdala van de hersenen verandert

Bij sommige mensen kan THC angst of paranoia in de hand werken, vooral bij hoge doses en chronisch gebruik. Dat komt doordat de amygdala — het hersengebied dat betrokken is bij angst en vrees — een van de gebieden is met de meeste CB1-receptoren, die door THC worden geactiveerd.

Door deze hersenactiviteit te verstoren [9][10] kunnen negatieve gedachten, een gevoel van vervolging of wantrouwen ontstaan. Het overkomt niet iedereen, of niet met dezelfde intensiteit: het hangt af van de dosis, de soort, de consumptiemethode en individuele factoren van elke persoon. Als je deze symptomen na gebruik opmerkt, is het verstandig om het te vermijden en, als je je zorgen maakt, het met je arts te bespreken.

Effecten van CBD op de hersenen

Tegenover de "traditionele" marihuana met THC is cannabidiol of CBD de niet-psychoactieve cannabinoïde die overheerst in hennep en in de CBD bloemen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) geeft zelfs aan dat CBD goed wordt verdragen en een goed veiligheidsprofiel heeft, zonder potentieel voor misbruik of afhankelijkheid [11].

Verschillen tussen CBD en THC in de hersenen

In tegenstelling tot THC bindt CBD nauwelijks aan de hersenreceptoren die verantwoordelijk zijn voor het psychoactieve effect. CBD werkt zelfs op de tegenovergestelde manier: het bemoeilijkt dat THC zich eraan bindt en verzwakt zo de effecten ervan (wat bekendstaat als negatieve allosterische modulator van de CB1-receptor). Dit is een van de redenen waarom de huidige marihuanasoorten, met veel THC en heel weinig CBD, zo sterk zijn en zulke onevenwichtige effecten hebben.

CBD werkt ook in op andere doelwitten in de hersenen, zoals de receptoren van serotonine — die verband houdt met stemming en een gevoel van kalmte —, wat helpt het ontspannende effect te verklaren, en speelt een rol bij de vernieuwing van de neuronen. We gaan er dieper op in bij de neuroprotectieve eigenschappen van CBD.

Daarom, en vanwege de kalmerende werking op de hersenen, grijpen veel mensen naar CBD op zoek naar hulp bij angst, een betere nachtrust of verlichting van pijn.

Hoewel THC en CBD van dezelfde plant afkomstig zijn, werken ze heel verschillend op de hersenen: THC verandert de waarneming en de stemming, terwijl CBD die activiteit moduleert en in evenwicht brengt zonder een psychoactief effect te veroorzaken. Je ziet alle verschillen in CBD versus THC: verschillen en overeenkomsten.

Het sociale brein: hoe marihuana empathie en relaties beïnvloedt

Naast stemming of eetlust beïnvloedt cannabis ook de sociale cognitie, oftewel ons vermogen om emoties te herkennen en te begrijpen wat anderen denken, voelen of willen. In de praktijk vertaalt zich dat in twee vaardigheden: empathie (begrijpen en delen wat een ander voelt) en de theory of mind (begrijpen dat anderen andere gedachten en bedoelingen hebben dan wijzelf). Beide vormen de basis van gezonde relaties.

Waarom wordt dit onderzocht? Omdat er bij regelmatige marihuanagebruikers moeilijkheden zijn beschreven bij het herkennen van emoties, en omdat bij therapeutisch gebruik bij autisme sommige cannabinoïden de sociale vaardigheden lijken te verbeteren. Daarom is ook het mogelijke verband met stoornissen zoals schizofrenie of neurologische ontwikkelingsstoornissen van belang. De verklaring ligt in het endocannabinoïde systeem, dat in de hersenen aanwezig is: de receptoren ervan bevinden zich in gebieden zoals de amygdala en de prefrontale cortex, verantwoordelijk voor de emotionele verwerking, en zowel THC als CBD moduleren ze. Om dit te meten gebruiken de studies tests voor het herkennen van gezichtsuitdrukkingen, theory-of-mind-tests en functionele beeldvorming (fMRI).

THC en empathie: de hersenen herkennen emoties slechter

Sommige studies brengen cannabisgebruik in verband met veranderingen in de vaardigheden voor sociale cognitie. Ze analyseren meestal soorten met veel THC en weinig of geen andere cannabinoïden, en concluderen dat THC het vermogen vermindert om de emoties van andere mensen te herkennen (wat bekendstaat als cognitieve empathie) — bijvoorbeeld bij het interpreteren van tests met gezichtsuitdrukkingen —, naast het verminderen van de verwerking van negatieve emoties [9,10,12–20].

Daarnaast vond een studie die beeldvormingstechnieken gebruikte om te zien welke hersengebieden onder invloed van THC werden geactiveerd, verschillen in de activering van gebieden die betrokken zijn bij de theory of mind [21]. Dit suggereert dat THC ons vermogen zou kunnen verstoren om de gedachten, overtuigingen en bedoelingen van anderen te begrijpen.

CBD en sociale cognitie: het tegenovergestelde effect in de hersenen

Over CBD zijn er heel weinig studies, amper een paar. Een van de belangrijkste vond geen verschillen in sociale cognitie met CBD [19]; een andere vond dat CBD het herkennen van emoties verbetert — maar alleen de positieve — en het effect van THC tegengaat op de empathie [15].

Empathie en hersenen: het onderzoek bij de cannabisclubs van Barcelona

Een naturalistisch gecontroleerd onderzoek dat werd uitgevoerd in de cannabisclubs van Barcelona — dat wil zeggen met echte gebruikers in hun gebruikelijke omgeving, niet in een laboratorium —, geleid door José Carlos Bouso (ICEERS) in samenwerking met onderzoeker Alberto Sainz, PhD (auteur van dit artikel), bevestigde dat chronisch THC-gebruik het herkennen van emoties bij regelmatige gebruikers vermindert en de emotionele empathie bij negatieve emoties verlaagt.

Bovendien lieten THC en CBD tegengestelde effecten zien op het herkennen van emoties: mensen herkenden emoties beter onder invloed van CBD. En, voor het eerst, werd aangetoond dat CBD de vaardigheden verbetert die met de theory of mind samenhangen — in het bijzonder de cognitieve component ervan: het vermogen om te begrijpen wat anderen denken, geloven of willen — bij regelmatige cannabisgebruikers [22][23].

Conclusie: hoe beïnvloedt cannabis het sociale brein?

Het huidige bewijs wijst erop dat THC het vermogen vermindert om de emoties van anderen te herkennen en om affectief mee te leven met negatieve emoties. CBD neigt naar het tegenovergestelde: het verbetert het herkennen van emoties — vooral in vergelijking met THC —, gaat zelfs de effecten ervan tegen en bevordert het begrip van de gedachten en bedoelingen van anderen. Toch is het bewijs nog beperkt en zijn er meer studies nodig die deze resultaten onderbouwen.

En sociale cognitie is niet de enige complexe functie die cannabis verandert: het beïnvloedt ook andere hersenprocessen, zoals de creativiteit, waar THC en CBD opnieuw verschillend lijken te werken.

We raden je een verantwoord en geïnformeerd gebruik van cannabis aan en raden je aan de geldende wetgeving in jouw land te raadplegen.

Referenties

1. Pertwee RG. The diverse CB1 and CB2 receptor pharmacology of three plant cannabinoids: Δ9-tetrahydrocannabinol, cannabidiol and Δ9-tetrahydrocannabivarin. Br J Pharmacol. 2008;153(2):199–215.
2. Lubman DI, Cheetham A, Yücel M. Cannabis and adolescent brain development. Pharmacol Ther. 2015;148:1–16.
3. Meier MH, Caspi A, Ambler A, Harrington H, Houts R, Keefe RSE, et al. Persistent cannabis users show neuropsychological decline from childhood to midlife. Proc Natl Acad Sci U S A. 2012;109(40):E2657–E2664.
4. Zehra A, Burns J, Liu CK, Manza P, Wiers CE, Volkow ND, et al. Cannabis Addiction and the Brain: a Review. J Neuroimmune Pharmacol. 2018;13(4):438–452.
5. Winton-Brown TT, Allen P, Bhattacharyya S, Borgwardt SJ, Fusar-Poli P, Crippa JA, et al. Modulation of auditory and visual processing by delta-9-tetrahydrocannabinol and cannabidiol: an fMRI study. Neuropsychopharmacology. 2011;36(7):1340–1348.
6. Cota D, Marsicano G, Lutz B, Vicennati V, Stalla GK, Pasquali R, et al. Endogenous cannabinoid system as a modulator of food intake. Int J Obes Relat Metab Disord. 2003;27(3):289–301.
7. Kirkham TC. Cannabinoids and appetite: food craving and food pleasure. Int Rev Psychiatry. 2009;21(2):163–171.
8. Bloomfield MAP, Ashok AH, Volkow ND, Howes OD. The effects of Δ9-tetrahydrocannabinol on the dopamine system. Nature. 2016;539(7629):369–377.
9. Freeman D, Dunn G, Murray RM, Evans N, Lister R, Antley A, et al. How cannabis causes paranoia: using the intravenous administration of Δ9-tetrahydrocannabinol (THC) to identify key cognitive mechanisms leading to paranoia. Schizophr Bull. 2015;41(2):391–399.
10. Gorka SM, Fitzgerald DA, de Wit H, Phan KL. Cannabinoid modulation of amygdala subregion functional connectivity to social signals of threat. Int J Neuropsychopharmacol. 2015;18(3).
11. World Health Organization. Cannabidiol (CBD): Critical Review Report. Geneva: WHO, Expert Committee on Drug Dependence; 2018.
12. Bossong MG, van Hell HH, Jager G, Kahn RS, Ramsey NF, Jansma JM. The endocannabinoid system and emotional processing: A pharmacological fMRI study with Δ9-tetrahydrocannabinol. Eur Neuropsychopharmacol. 2013;23(12):1687–1697.
13. Gorka SM, Phan KL, Lyons M, Mori S, Angstadt M, Rabinak CA. Cannabinoid modulation of frontolimbic activation and connectivity during volitional regulation of negative affect. Neuropsychopharmacology. 2016;41(7):1888–1896.
14. Hindocha C, Wollenberg O, Carter Leno V, Alvarez BO, Curran HV, Freeman TP. Emotional processing deficits in chronic cannabis use: a replication and extension. J Psychopharmacol. 2014;28(5):466–471.
15. Hindocha C, Freeman TP, Schafer G, Gardener C, Das RK, Morgan CJA, et al. Acute effects of delta-9-tetrahydrocannabinol, cannabidiol and their combination on facial emotion recognition: a randomised, double-blind, placebo-controlled study in cannabis users. Eur Neuropsychopharmacol. 2015;25(3):325–334.
16. Hudson R, Rushlow W, Laviolette SR. Phytocannabinoids modulate emotional memory processing through interactions with the ventral hippocampus and mesolimbic dopamine system: implications for neuropsychiatric pathology. Psychopharmacology (Berl). 2018;235(2):447–458.
17. Metrik J, Aston ER, Kahler CW, Rohsenow DJ, McGeary JE, Knopik VS. Marijuana's acute effects on cognitive bias for affective and marijuana cues. Exp Clin Psychopharmacol. 2015;23(5):339–350.
18. Pillersdorf D, Scoboria A. Cannabis-associated impairments in the fading affect bias and autobiographical memory specificity. Conscious Cogn. 2019;74:102792.
19. Woelfl T, Rohleder C, Mueller JK, Lange B, Reuter A, Schmidt AM, et al. Effects of cannabidiol and delta-9-tetrahydrocannabinol on emotion, cognition, and attention: a double-blind, placebo-controlled, randomized experimental trial in healthy volunteers. Front Psychiatry. 2020;11:576877.
20. Wycoff AM, Metrik J, Trull TJ. Affect and cannabis use in daily life: a review and recommendations for future research. Drug Alcohol Depend. 2018;191:223–233.
21. Roser P, Lissek S, Tegenthoff M, Nicolas V, Juckel G, Brüne M. Alterations of theory of mind network activation in chronic cannabis users. Schizophr Res. 2012;139(1–3):19–26.
22. Sainz-Cort A, Martín-Islas M, Jimenez-Garrido D, López-Navarro M, Oña G, Muñoz-Marron E, et al. Validation of the Spanish version of the multifaceted empathy test: comparison between cannabis use effects and controls in social cognition. Int Clin Psychopharmacol. 2025;40(2):100–109.
23. Sainz-Cort A, Jimenez-Garrido D, Muñoz-Marron E, Viejo-Sobera R, Heeroma J, Bouso JC. The effects of cannabidiol and δ-9-tetrahydrocannabinol in social cognition: a naturalistic controlled study. Cannabis Cannabinoid Res. 2024;9(1):230–240.