Bifasisch effect van CBD: wat het is en waarom het optreedt

Vandaag presenteren we op de blog van Cannactiva een onderzoeksartikel over de bestanddelen van cannabis, een van de meest complexe planten die bestaan en die de wetenschap blijft verbazen.

Vandaag staan we stil bij het bifasische effect, een dosisafhankelijk responspatroon — de zogenoemde klokvormige curve — dat niet alleen bij CBD wordt waargenomen, maar bij cannabinoïden in het algemeen (waaronder THC) en zelfs bij de cannabinoïden die ons eigen lichaam aanmaakt.

In essentie houdt het bifasische effect iets contra-intuïtiefs in: het effect van cannabinoïden lijkt toe te nemen met de dosis tot een optimaal punt en neemt daarna weer af. Wist je bijvoorbeeld dat in onderzoeken naar angst een dosis van 300 mg CBD de stress verminderde, terwijl noch 150 mg noch 600 mg hetzelfde effect bereikte? Blijf lezen en ontdek meer.

Ben je geïnteresseerd in een meer praktische benadering van CBD-doseringen (druppels, mg, per doel), dan vind je die in onze gids over de optimale CBD-dosis.

Wat is het bifasische effect (of klokvormige effect) van CBD?

Cannabidiol (CBD) heeft een plek veroverd bij wie op zoek is naar natuurlijke alternatieven voor ontspanning en welzijn. Er bestaat het idee dat “hoe meer CBD, hoe meer ontspanning of effect”, maar bij cannabinoïden is de werkelijkheid een stuk interessanter.

Een van de best beschreven verschijnselen in de respons op cannabinoïden is het bifasische effect, ook wel het klokvormige effect of de omgekeerde U-curve genoemd. Dit begrijpen is essentieel om het maximale uit CBD te halen, want het verklaart waarom een gematigde dosis beter kan werken dan een heel hoge dosis.

Definitie van het bifasische effect

Het klokvormige effect van CBD, ook bekend als het bifasische effect of de omgekeerde “U”-curve, is een dosisafhankelijk responspatroon: de werkzaamheid van CBD neemt toe naarmate de dosis stijgt, maar slechts tot op zekere hoogte. Voorbij dat punt leidt het verder verhogen van de dosis tot een afname van de effecten.

Met andere woorden: afhankelijk van de dosis kun je twee soorten respons krijgen. Een positieve respons (wanneer we dicht bij de optimale dosis zitten) en een nul- of verminderde respons (wanneer we te laag zitten of vooral wanneer we te hoog gaan).

De klokvormige dosis-responscurve

Als we het effect van CBD tegen de dosis zouden uitzetten, krijgen we geen lijn die eindeloos blijft stijgen, maar een klok: het voordeel groeit, bereikt een maximum (de optimale dosis) en daalt daarna weer. Zowel eronder blijven als erover gaan vermindert de werkzaamheid.

Positieve respons versus nulrespons

Het is goed om te verduidelijken wat “negatieve respons” in deze context betekent. Bij CBD betekent een “negatieve” respons meestal geen schadelijk effect, maar eerder een nulrespons of een verminderde werkzaamheid: het lichaam reageert simpelweg niet meer zoals het bij de juiste dosis zou doen.

Waarom veroorzaakt CBD dit bifasische effect?

Het klokvormige effect van cannabinoïden ontstaat door de complexe interacties tussen cannabinoïden en hun receptoren binnen het endocannabinoïdesysteem.

De interactie van cannabinoïden met hun receptoren

Het endocannabinoïdesysteem reguleert het evenwicht (homeostase) van het lichaam via verschillende receptoren, voornamelijk CB1 en CB2.

De respons op een cannabinoïde is niet lineair, want afhankelijk van de dosis worden er verschillende circuits geactiveerd of gemoduleerd. Bij angst is bijvoorbeeld voorgesteld dat het evenwicht tussen exciterende en inhiberende neurotransmissie (met betrokkenheid van de CB1- en GABA-B-receptoren) helpt verklaren waarom een gemiddelde of gematigde dosis effectiever kan zijn dan een hoge (10).

Het treedt ook op bij THC en anandamide

Het bifasische effect is vooral beschreven voor CBD en THC of tetrahydrocannabinol (1, 2, 3), hoewel is gesuggereerd dat het ook bij andere cannabinoïden voorkomt.

Sterker nog: dit verschijnsel lijkt zich uit te breiden naar de endocannabinoïden — de cannabinoïden die ons eigen lichaam aanmaakt —, aangezien anandamide een klokvormige respons kan vertonen wanneer het uit synthetische bronnen wordt toegediend (4). Dit alles suggereert dat het bifasische effect een vrij algemeen kenmerk is van hoe het lichaam op cannabinoïden reageert.

Het bifasische effect van cannabinoïden als voorbeeld van hormese

Het klokvormige effect van CBD past binnen een breder principe uit de farmacologie en de toxicologie: de hormese. Hormese beschrijft precies dit soort bifasische respons, waarbij lage of gematigde doses van een stof een gunstig of stimulerend effect hebben, terwijl hoge doses het verminderen of omkeren. Niet voor niets komt een deel van het onderzoek naar het bifasische effect van cannabinoïden van toonaangevende auteurs op het gebied van hormese (1).

Dit idee sluit aan bij een klassiek principe: wat telt is niet alleen de stof, maar de dosis. Voor CBD vertaalt zich dat in iets heel concreets: het optimale punt vinden is belangrijker dan de hoogst mogelijke dosis zoeken.

Waarom is het belangrijk om de klokvormige curve te begrijpen bij het gebruik van CBD?

Het bifasische effect begrijpen is cruciaal om het potentieel van CBD te benutten. Een te hoge dosis kan leiden tot een gebrek aan respons, terwijl de verlichting hoogstwaarschijnlijk bij een lagere dosis te vinden was.

Bovendien onderstreept het bifasische effect het belang van gepersonaliseerde doseringen: factoren zoals de stofwisseling, het gewicht of bepaalde individuele omstandigheden zorgen ervoor dat de respons van persoon tot persoon verschilt. Een dosis die voor de een “laag” is, kan voor de ander de optimale zijn, en omgekeerd.

Een heel duidelijk voorbeeld komt uit het onderzoek naar angst: in een test met spreken in het openbaar verminderde een dosis van 300 mg CBD de stress, maar werd hetzelfde effect niet waargenomen bij 150 mg of bij 600 mg (7, 8). Met andere woorden: niet te weinig en niet te veel — het midden was het meest effectief.

Ben je op zoek naar het praktische gedeelte — hoeveel druppels, hoeveel mg en hoe je de dosis aanpast aan je doel —, dan werken we dat stap voor stap uit in onze gids over de optimale CBD-dosis.

Houd er bovendien rekening mee dat de manier waarop je CBD inneemt invloed heeft op de benodigde dosis en op hoe snel je de effecten merkt: het wordt niet op dezelfde manier opgenomen sublinguaal als via de huid of door inhalatie. We bespreken alle opties in onze gids over hoe je CBD gebruikt.

Wat gebeurt er als je te veel CBD inneemt?

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is CBD over het algemeen veilig en goed verdraagbaar. Maar overmatig gebruik kan ongewenste effecten veroorzaken, zoals:

• Vermoeidheid of overmatige slaperigheid
• Veranderingen in de eetlust
• Een droge mond
• Maag-darmklachten
• Een lichte daling van de bloeddruk

Naast de werkzaamheidscurve is dit nog een reden om niet te overdrijven. Vraag je je af waar dat teveel begint, dan behandelen we dat in ons artikel over een CBD-overdosis.

Conclusie

Het bifasische effect van CBD herinnert ons eraan dat bij cannabinoïden een hogere dosis niet gelijkstaat aan meer voordelen. De werkzaamheid volgt een klokvormige curve: er is een optimaal punt, en zowel te laag blijven als te hoog gaan zorgt ervoor dat het effect afneemt.

De praktische les is eenvoudig: begin met lage of gematigde doses en pas die geleidelijk aan tot je de hoeveelheid vindt die voor jou het beste werkt. Naarmate de wetenschap cannabinoïden verder bestudeert, blijft CBD zich tonen als een interessante bondgenoot voor het welzijn. Vergeet niet altijd een zorgprofessional te raadplegen voordat je het in je routine opneemt.

Dit is een informatief artikel dat niet bedoeld is om welke ziekte dan ook te voorkomen, te diagnosticeren of te behandelen. De inhoud kan de diagnose of behandeling van welke aandoening dan ook aanvullen, maar nooit vervangen. De producten van Cannactiva zijn geen geneesmiddelen en zijn bestemd voor uitwendig gebruik. Raadpleeg je arts voordat je CBD gebruikt.

Wetenschappelijke referenties

1. Calabrese, E. J., & Rubio-Casillas, A. (2018). Biphasic effects of THC in memory and cognition. European Journal of Clinical Investigation, 48(5), e12920.
2. Taylor, D. A., & Fennessy, M. R. (1977). Biphasic nature of the effects of delta9-tetrahydrocannabinol on body temperature and brain amines of the rat. European Journal of Pharmacology, 46(2), 93–99.
3. Katsidoni, V., Kastellakis, A., & Panagis, G. (2013). Biphasic effects of Δ9-tetrahydrocannabinol on brain stimulation reward and motor activity. The International Journal of Neuropsychopharmacology, 16(10), 2273–2284.
4. Sulcova, E., Mechoulam, R., & Fride, E. (1998). Biphasic effects of anandamide. Pharmacology, Biochemistry, and Behavior, 59(2), 347–352.
5. Jan, T. R., & Kaminski, N. E. (2001). Role of mitogen-activated protein kinases in the differential regulation of interleukin-2 by cannabinol. Journal of Leukocyte Biology, 69(5), 841–849.
6. Chen, W., Kaplan, B. L., Pike, S. T., et al. (2012). Magnitude of stimulation dictates the cannabinoid-mediated differential T cell response to HIVgp120. Journal of Leukocyte Biology, 92(5), 1093–1102.
7. Linares, I. M., Zuardi, A. W., Pereira, L. C., et al. (2019). Cannabidiol presents an inverted U-shaped dose-response curve in a simulated public speaking test. Revista Brasileira de Psiquiatria, 41(1), 9–14.
8. Zuardi, A. W., Rodrigues, N. P., Silva, A. L., et al. (2017). Inverted U-Shaped Dose-Response Curve of the Anxiolytic Effect of Cannabidiol during Public Speaking in Real Life. Frontiers in Pharmacology, 8, 259.
9. Zhornitsky, S., & Potvin, S. (2012). Cannabidiol in humans—the quest for therapeutic targets. Pharmaceuticals (Basel), 5(5), 529–552.
10. Rey, A. A., Purrio, M., Viveros, M. P., & Lutz, B. (2012). Biphasic effects of cannabinoids in anxiety responses: CB1 and GABA(B) receptors in the balance of GABAergic and glutamatergic neurotransmission. Neuropsychopharmacology, 37(12), 2624–2634.